Oświetlenie drogowe odgrywa kluczową rolę w bezpieczeństwie uczestników ruchu, widoczności przeszkód i komforcie poruszania się po zmroku. Norma PN-EN 13201 stanowi podstawowy standard projektowania i oceny jakości oświetlenia drogowego w Polsce. Dzięki niej zarządcy dróg i jednostki samorządu terytorialnego mogą łączyć bezpieczeństwo użytkowników z efektywnością energetyczną, modernizacją infrastruktury i ograniczeniem skarg mieszkańców.
Fot. Przykładowe oświetlenie ulicy (źródło: archiwum EOŚ)
W tym artykule wyjaśniamy, czym jest norma PN-EN 13201, jakie parametry są najważniejsze przy projektowaniu oświetlenia LED oraz jak stosować klasy oświetleniowe M, C, P i HS w praktyce.
Co reguluje norma PN-EN 13201?
Norma PN-EN 13201 ma zastosowanie do oświetlenia różnych typów dróg i przestrzeni publicznych:
- Ulice i drogi miejskie
- Drogi ekspresowe i główne trasy komunikacyjne
- Skrzyżowania i ronda
- Przejścia dla pieszych
- Ścieżki rowerowe
- Strefy piesze i przestrzenie współdzielone
Na drogach przeznaczonych dla ruchu pojazdów kluczowym parametrem nie jest natężenie oświetlenia (lux), lecz luminancja jezdni (cd/m²) – ilość światła odbitego od nawierzchni widzianego przez kierowcę. W przestrzeniach pieszych i rowerowych oraz w strefach konfliktowych bardziej praktyczne jest natomiast projektowanie w luxach.
Luminancja vs. natężenie oświetlenia – kiedy stosować?
Luminancja (cd/m²)
Stosowana na jezdniach dla pojazdów (klasa M). Decyduje o:
- czytelności drogi
- widoczności przeszkód
- kontroli olśnienia
Natężenie oświetlenia (lux)
Stosowane w przestrzeniach pieszych, rowerowych i obszarach konfliktowych (klasy C, P, HS). Pozwala ocenić komfort i bezpieczeństwo w miejscach o złożonej geometrii i dla różnych użytkowników.
Dlaczego to ważne? Kierowca nie ocenia luksów – podejmuje decyzje na podstawie obrazu drogi, kontrastów i jasności nawierzchni. Natomiast pieszy lub rowerzysta potrzebuje odpowiedniego natężenia światła dla bezpieczeństwa i komfortu.
Fot. Porównanie oświetlenia sodowego (powyżej) i ledowego (poniżej). Źródło: archiwum EOŚ
Klasy oświetleniowe według PN-EN 13201
Norma PN-EN 13201 definiuje różne klasy oświetleniowe dopasowane do rodzaju drogi i użytkowników:
|
Klasa |
Zastosowanie |
Parametry główne |
|
M |
Drogi dla pojazdów o średnich i wysokich prędkościach |
Luminancja, równomierność, kontrola olśnienia |
|
C |
Obszary konfliktowe: skrzyżowania, ronda, place |
Natężenie oświetlenia, równomierność |
|
P |
Przestrzenie piesze i rowerowe: chodniki, drogi rowerowe, strefy piesze |
Natężenie oświetlenia, równomierność |
|
HS |
Alternatywa dla pieszych i rowerzystów z oświetleniem hemisferycznym |
Komfort, widoczność sylwetek i przeszkód |
W praktyce jedna ulica może obejmować kilka klas oświetleniowych jednocześnie, np. jezdnię dla pojazdów (M), skrzyżowania (C) i chodniki (P). Każda z tych przestrzeni wymaga indywidualnego podejścia projektowego.
Kluczowe parametry projektowe LED
Nowoczesne oświetlenie drogowe LED powinno uwzględniać:
- Rozsył światłości dopasowany do geometrii drogi – szerokość jezdni, liczba pasów, łuki, skrzyżowania, wysokość i rozstaw słupów.
- Kontrola olśnienia (fTI) – minimalizuje oślepienie kierowcy i zmęczenie wzroku, poprawiając bezpieczeństwo jazdy w nocy.
- Doświetlenie stref przyległych (REI) – krawędzie jezdni, pobocza, przejścia dla pieszych, strefy oczekiwania.
- Możliwość sterowania i redukcji mocy – scenariusze nocne, integracja z systemami Smart City, oszczędność energii.
- Parametry środowiskowe i ograniczenie światła niepożądanego – minimalizacja emisji światła poza drogę i redukcja zanieczyszczenia świetlnego.
Fot. Ledowe oświetlenie w Gdańsku (Źródło: archiwum EOŚ).
Dlaczego każdy parametr ma znaczenie?
Parametry oświetlenia działają jak system naczyń połączonych:
- Droga może spełniać wymaganą średnią luminancję, ale jeśli równomierność jest niska lub poziom olśnienia zbyt wysoki, efektywność dla kierowcy spada.
- Skutki praktyczne: gorsza czytelność drogi, szybsze zmęczenie wzroku, większe ryzyko błędnej oceny sytuacji, skargi mieszkańców, problemy przy odbiorze inwestycji.
Podsumowanie
Norma PN-EN 13201 to nie tylko dokument techniczny – to praktyczne narzędzie, które umożliwia projektowanie bezpiecznego, komfortowego i energooszczędnego oświetlenia drogowego. Prawidłowe podejście do luminancji, natężenia oświetlenia, równomierności i kontroli olśnienia jest kluczowe dla sukcesu każdej inwestycji w LED.
