Oświetlenie drogowe ma bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo ruchu, komfort kierowców i pieszych oraz jakość przestrzeni publicznej. Choć norma PN-EN 13201 precyzyjnie definiuje wymagania techniczne, w praktyce projektowej nadal pojawiają się błędy wynikające z jej uproszczonej interpretacji.
Ten artykuł wyjaśnia, jak prawidłowo rozumieć kluczowe parametry oświetlenia drogowego, na co zwracać uwagę w dokumentacji projektowej i dlaczego samo spełnienie minimalnych wartości normowych nie zawsze wystarcza.
Parametry oświetlenia drogowego – dlaczego muszą działać razem
W oświetleniu drogowym poszczególne parametry tworzą system naczyń połączonych. Osiągnięcie wymaganej średniej luminancji jezdni nie gwarantuje jeszcze dobrych warunków widzenia, jeśli jednocześnie:
- równomierność oświetlenia jest zbyt niska,
- poziom olśnienia przekracza wartości dopuszczalne,
- światło rozprasza się poza obszar drogi.
Skutkiem są:
- gorsza czytelność jezdni,
- szybsze zmęczenie wzroku,
- trudności w ocenie sytuacji drogowej,
- skargi mieszkańców i użytkowników drogi.
Luminancja czy natężenie oświetlenia? Podstawowy błąd projektowy
Jednym z najczęstszych błędów jest projektowanie oświetlenia dróg w luksach, zamiast w luminancji.
Zgodnie z normą PN-EN 13201:
- drogi z ruchem pojazdów należy projektować w luminancji jezdni (cd/m²),
- natężenie oświetlenia (lx) stosuje się głównie w obszarach pieszych i konfliktowych.
Błędny dobór wielkości fotometrycznej prowadzi do nieprawidłowej oceny warunków widzenia kierowcy.
Poziomy utrzymane i współczynnik utrzymania MF
Wszystkie wymagania normy PN-EN 13201 odnoszą się do poziomów utrzymanych, czyli takich, które muszą być spełnione po kilku latach eksploatacji instalacji.
Dlatego w projekcie oświetlenia drogowego:
- stosuje się współczynnik utrzymania MF (Maintenance Factor),
- MF powinien być jasno określony i uzasadniony w dokumentacji przetargowej.
Brak precyzyjnego zapisu MF to częsta przyczyna sytuacji, w której nowa instalacja początkowo spełnia normę, ale po kilku latach już nie.
Olśnienie w oświetleniu drogowym – nie tylko wskaźnik fTI
Dla dróg klasy M norma PN-EN 13201 określa olśnienie za pomocą wskaźnika:
- fTI (threshold increment).
Jest to kluczowy parametr wpływający na:
- komfort jazdy,
- zmęczenie wzroku,
- bezpieczeństwo kierowców.
Jednak w obszarach takich jak:
- skrzyżowania,
- centra miast,
- przejścia dla pieszych,
- strefy ruchu uspokojonego (klasy C, P, HS),
samo spełnienie wymagań fTI nie zawsze zapewnia komfort widzenia, ponieważ użytkownicy patrzą w wielu kierunkach, a źródeł światła jest znacznie więcej.
Światło niepożądane (intrusive light) i sky glow
Coraz większym problemem w projektach oświetlenia drogowego jest światło uciążliwe, czyli takie, które:
- świeci poza obszar drogi,
- trafia do okien mieszkań,
- powoduje dyskomfort pieszych i mieszkańców.
Dotyczy to m.in.:
- emisji światła powyżej horyzontu,
- nadmiernego doświetlania terenów sąsiednich,
- zjawiska sky glow, czyli poświaty nad miastem.
Dlatego nowoczesne projekty wymagają:
- opraw z precyzyjnie kontrolowaną optyką,
- ograniczenia emisji światła w górę i na boki,
- świadomego doboru rozsyłu światła.
Mokra jezdnia – warunki, których nie wolno ignorować
Mokra nawierzchnia znacząco zmienia sposób odbicia światła:
- obniża kontrast,
- pogarsza czytelność oznakowania,
- „rozmywa” geometrię drogi.
W praktyce oznacza to, że na drogach wyższych klas oraz w punktach newralgicznych coraz częściej analizuje się:
- równomierność luminancji w warunkach mokrych,
- percepcję drogi przez kierowcę przy opadach.
Najczęstsze błędy w projektowaniu oświetlenia drogowego
W praktyce projektowej regularnie powtarzają się te same problemy:
- projektowanie w luksach zamiast w luminancji,
- niewłaściwy dobór optyki opraw,
- ignorowanie olśnienia i światła niepożądanego,
- zbyt niska równomierność oświetlenia,
- brak podejścia maintained level i współczynnika MF,
- brak systemów sterowania i redukcji mocy.
Ich skutkiem są wyższe koszty eksploatacji, gorszy odbiór inwestycji i konieczność późniejszych korekt.
Podsumowanie – jak projektować dobre oświetlenie drogowe
Dobrze zaprojektowane oświetlenie drogowe zgodne z PN-EN 13201 to:
- wyższy poziom bezpieczeństwa,
- lepsza czytelność drogi,
- mniejsza liczba skarg mieszkańców,
- niższe koszty utrzymania w całym cyklu życia instalacji.
Norma stanowi solidną podstawę, ale dopiero jej właściwa interpretacja i uwzględnienie realnych warunków lokalnych pozwalają osiągnąć trwały i akceptowalny efekt.
